آخرهاي شب است و مي خواهيد توي رختخواب برويد، احساس سنگيني مي كنيد، حال و حوصله نداريد كه سمت دستشويي و مسواك برويد. هر جوري شده خود را مجاب مي كنيد و بر شيطان هزار لعنت. روبه روي آينه ايستاده ايد و خميري روي چوب و رقص مسواك در دهان. ماموريت سنگين مسواك زدن پايان مي يابد. احساس سبكي مي كنيد، آرامش خاصي بر وجود شما حكمفرما مي شود و بعد خوابي رويايي.
اما مسواك زدن تنها براي شب است؟ و چرا افراد زيادي، هنوز حال و حوصله مسواك زدن ندارند؟
نيازي كه مي تواند زندگي شما را متحول كند؛ چه از نظر روحي و جسمي و چه از نظر اجتماعي.
به هر حال، اگر مسواك نمي زنيد يا اگر هم اين عمل جزو زندگي روزانه شماست، بد نيست تا آخر گزارش را بخوانيد. بدون شك متحول مي شويد.
دهان و دندان از جمله بخش هاي بسيار مهم بدن آدمي هستند كه در صورت سلامت، مي تواند از بسياري بيماري هاي جسمي و روحي جلوگيري كند. براي سلامت دهان و دندان، ابزاري وجود دارد كه مي توان در قالب فرآورده هاي دهان و دندان گروه بندي كرد.
فرآورده هاي دهان و دندان به طور كلي به فرآورده هايي گفته مي شود كه براي تميز كردن دندان ها و محيط اطراف آنها، تميزي و تازه كردن داخل دهان و پيشگيري از بيماري هاي دهان و دندان به كار مي رود. انواع فرآورده هاي دهان و دندان عبارتند از: خمير دندان، خمير دندان مايع، پودرهاي دندان و دهان شويه ها كه از اين موارد با توجه به مصرف آنها در كشور ما به خميردندان و دهان شويه ها پرداخته مي شود.
خميردندان چيست؟
به طور كلي مي توان گفت خميردندان فرآورده اي است كه براي تميز كردن سطوح دندان از باقي مانده هاي مواد غذايي و ساير مواد چسبنده به آنها، براق و سفيد كردن ميناي دندان، كاستن بوي بد دهان، حفظ سلامت لثه ها و دندان ها، همچنين ايجاد حالت تميزي و تازگي در دهان به كار مي رود.
اجزاي تشكيل دهنده خميردندان:
ساينده ها: پودرهايي با خاصيت سايندگي متوسط كه بدون آسيب به ميناي دندان باعث براق شدن سطح دندان ها شوند.
پاك كننده ها: اين مواد كه باعث ايجاد كف در موقع مسواك زدن مي شوند به همراه ساينده ها سبب جدا شدن لايه هاي چسبيده به دندان ها و تميزي آنها مي شوند.
رطوبت دهنده ها: اين مواد جلوي خشك شدن خميردندان را مي گيرند.
مواد ژل كننده: باعث پايداري و به هم چسباندن ذرات جامد خمير دندان مي شوند.
ساير افزودني ها: شامل مواد طعم دهنده (باعث ايجاد مزه خوب و ايجاد خنكي و تازگي در محيط دهان شده و بوي بد دهان را از بين مي برد)، رنگ، مواد محافظ، مواد سفيدكننده و ... است.
انواع خميردندان هاي موجود:
شايد در خريد يك خميردندان با اصطلاحاتي از قبيل خميردندان هاي ضدپوسيدگي، خميردندان هاي ضد جرم، خميردندان هاي ضد پلاك و خميردندان هاي ضد حساسيت برخورد كرده باشيد به همين منظور براي آشنايي با اين مفاهيم، به توضيح مختصري درباره آنها مي پردازيم.
1- خميردندان ضدپوسيدگي: در اين خميردندان ها از تركيبات فلورايد به عنوان ماده ضدپوسيدگي استفاده مي شود، اين ماده باعث استحكام دندان ها و افزايش مقاومت آنها در باكتري هاي مضر درون دهان مي شود.
2- خميردندان هاي ضد جرم: اين نوع خميردندان ها باعث پيشگيري يا كند شدن تشكيل جرم روي دندان ها مي شود. به عبارت ديگر بعد از تشكيل جرم تنها راه از بين بردن آن مراجعه به دندانپزشك است و استفاده از اين خمير دندان ها، براي از بين بردن جرم مفيد نيست.
3- خميردندان هاي ضدپلاك: بد نيست بدانيم پلاك چيست. پلاك لايه نازكي است كه به طور معمول با چشم ديده نمي شود و حاوي باكتري ها، بزاق و ... است كه روي سطح دندان ها تشكيل مي شود. اين باكتري ها با توليد اسيد باعث پوسيدگي دندان، قرمزي و خونريزي لثه ها مي شوند. درمان نشدن اين حالت ها ممكن است به افتادن دندان منجر شود.
4- خميردندان هاي ضدحساسيت: بعضي از افراد دندان هاي حساس دارند كه با خوردن غذاهاي شيرين، ترش يا مواد سرد و گرم احساس درد ايجاد مي كنند. اين نوع خميردندان ها اين گونه حساسيت ها را كاهش مي دهد.
خصوصيات يك خميردندان خوب:
1. بايد داراي مجوزهاي بهداشتي لازم (شماره پروانه ساخت از وزارت بهداشت، آدرس كارخانه، اجزاي تشكيل دهنده، تاريخ توليد و انقضا و در صورت لزوم، هشدارهاي بهداشتي لازم بر روي كالا درج شده باشد و در صورت استفاده از انواع خارجي داراي برچسب فارسي از وزارت بهداشت (شامل مجوز ورود بهداشتي، تاريخ توليد و انقضا، سري ساخت، شركت و كشور توليدكننده) باشد.
2. داراي قدرت تميزكنندگي خوب باشد بدون اين كه هيچ آسيبي به ميناي دندان برساند و به سادگي از دهان شسته شود به نحوي كه ذراتش در دهان باقي نماند.
3. ساختار آن به طور مناسبي نرم باشد تا به راحتي از تيوپ خارج شده و برروي مسواك پخش شود.
4. با پوست و مخاط دهان سازگار باشد، مزه خوبي داشته باشد و فضاي دهان را تازه و خوشبو كند.
5. بسته بندي مناسب و ظاهر زيبا داشته و در مدت زمان مصرف كيفيت خود را حفظ كند.
6. داراي قيمت مناسب باشد.
نكاتي در مورد خميردندان:
بسياري بر اين باورند كه بدون خميردندان نظافت دندان ها امكان پذير نيست. اين گروه براي خميردندان ها تاثيري معجزه آسا قايل بوده، علت خرابي دندان ها را مربوط به خميردندان ها و استفاده نكردن از آن مي دانند.
شايد باور نكنيد ولي نظر دندان پزشكان غيراز اين است. بايد بدانيم كه خمير دندان يك وسيله كمكي محسوب مي شود به عبارت ديگر عامل تميز شدن دندان ها عمل مسواك بر روي دندان هاست.
پس فايده خميردندان چيست؟
براي پاسخ به اين سوال لازم است از تركيب و مواد موجود در خميردندان آگاهي داشته باشيم. به طور كلي هر خميردندان شامل مواد زير است:
1 - مواد ساينده
2 - آب
3 - مواد كف كننده
4 - مواد خوش طعم كننده
5 - تركيبات درماني
فايده خميردندان در درجه اول افزايش اثر تميزكنندگي و جلادهندگي مسواك است. آنها به كمك مواد ساينده و كف كننده خود به برداشته شدن رسوبات رنگي كه بر اثر مصرف موادي مثل چاي، قهوه، سيگار و... بر روي دندان ها تشكيل مي شود، كمك مي كند.
همچنين مواد خوش طعم كننده آن مسواك كردن را دلپذيرتر ساخته و سبب مطبوع تر شدن تنفس مي شود.
تعدادي از خميردندان ها به علت داشتن بعضي تركيبات شيميايي داراي اثرات درماني خاصي هستند. فلورايد يكي از آن مواد است.
وجود فلورايد در خميردندان ها ميزان پوسيدگي دندان ها را به مقدار 17 تا 30درصد كاهش مي دهد.
همچنين افرادي كه دندان هاي سالم ولي حساس به سرما و گرما دارند با مصرف خمير دندان هاي مخصوصي كه اصطلاحا ضدحساسيت هستند مي توانند اين حساسيت را برطرف كنند.
شرط موثر بودن خميردندان در نظافت دهان آن است كه تماس نزديكي با دندان ها داشته باشد. قراردادن خميردندان بر روي موهاي مسواك منجر به افتادن قسمت بيشتر آن در شروع مسواك زدن مي شود.
گاهي مشاهده شده كه بعضي از مردم با استفاده از خمير دندان هاي به اصطلاح ضد جرم يا سفيد كننده Somkors قصد سفيدكردن يا جرم زدايي دارند، بايد متذكر شويم كه اين خميردندان ها نه تنها اين خاصيت ها را ندارند بلكه به علت داشتن مواد ساينده زياد باعث تخريب ميناي دندان مي شود.
همچنين، اگرچه خميردندان ها قادر به پاك كردن رنگ هاي ناشي از مواد غذايي مختلف هستند؛ ولي نمي توانند در رنگ زرد طبيعي دندان ها تغييري ايجاد كنند.(سايت عليرضا اسدي، دندانپزشك)
دهان شويه:
يكي ديگر از انواع فرآورده هاي دهان و دندان، دهان شويه ها هستند. استفاده از دهان شويه ها قدمت چنداني ندارد ولي امروزه به طور روز افزوني از آنها استفاده مي شود.
اين فرآورده كه بيشتر به صورت مايع وجود دارد به تنهايي و بدون استفاده از مسواك به منظور تميز كردن داخل دهان، آبكشي دهان و انتقال ذرات آلودگي به خارج از دهان، ايجاد بوي مطبوع در دهان، سالم و تميز كردن هواي تنفسي و احساس تازگي در دهان به كار مي رود. البته امروزه بعضي انواع دهان شويه ها حاوي موادي اثرات دارويي هستند كه باعث پيشگيري از بيماري هاي دهان و دندان مي شود مثل فلورايد و مواد ضد جرم.
دهان شويه حاوي فلورايد:
دهان شويه هاي معمولي دهان را خنك مي كنند ولي دهان شويه هاي حاوي فلورايد دندان ها را با فلورايد مي پوشاند تا در مقابل پوسيدگي مقاوم شود. يك يا دوبار استفاده از آن در روز براي كودكاني كه مستعد پوسيدگي دندان هستند، سودمند است. البته كودك بايد آموخته باشد كه چگونه بعد از استفاده، آن را به بيرون تف كند و نخورد.
طريقه مصرف:
همانطور كه گفته شد اين مواد بدون مسواك و به تنهايي به كار مي روند به اين صورت كه مقدار مناسبي از آن به داخل دهان ريخته شده و با حركت دادن آن در دهان به صورت قرقره استفاده مي شود سپس از دهان بيرون ريخته مي شود. به طور معمول، از دهان شويه در فواصل بين مسواك زدن استفاده مي شود و جانشيني براي مسواك محسوب نمي شود.
نكاتي درباره مسواك و نخ دندان:
شايد بتوان گفت نقش عمده در تميزي دندان ها را مسواك بر عهده دارد و خمير دندان نقش كمكي و جهت تسريع در تميزي دهان و دندان دارد.
مسواك زدن صحيح خطر پوسيدگي دندان را كاهش مي دهد بنابراين سعي كنيد طريقه مسواك زدن صحيح را حتما بياموزيد.
* براي پاك كردن كامل ولي ملايم دندان بايد از مسواك نرم استفاده كرد. مسواك سخت به مرور باعث سائيده شدن لثه ها مي شود.
* مسواك بچه ها نيز بايد داراي موهاي نايلوني نرم باشد و اندازه آن طوري باشد كه به راحتي در دهان او حركت كند و به تمام دندان ها نيز دسترسي داشته باشد.
* هر 6 ماه يك بار يا هنگامي كه مسواك فرسوده شد بايد آن را تعويض كرد. اگر مسواك زودتر از 3 تا 6 ماه فرسوده مي شود ممكن است به علت به كاربردن فشار بيش از حد هنگام مسواك زدن باشد.
چگونه مسواك بزنيم:
*مسواك را با زاويه 45 درجه نسبت به لثه بر روي دندان قرار دهيد و به صورت ملايم مسواك را بالا و پايين حركت دهيد.
* سطوح بيروني و داخلي را مسواك كنيد.
* با استفاده از قسمت جلويي مسواك سطح داخلي دندان هاي جلو را به صورت بالا و پايين كردن مسواك انجام دهيد.
* زبان خود را نيز مسواك بزنيد تا باعث جدا شدن باكتري ها و مطبوع شدن دهان شود.
نخ دندان:
با نخ كشيدن روزانه، پلاك و ذرات غذايي از ميان دندان ها و محل اتصال دندان به لثه پاك مي شود.
بايد دانست حتي بهترين خمير دندان و مسواك ها هم نمي توانند باقي مانده هاي غذا و باكتري هاي مضر و پلاك را به طور كامل از بين ببرند بنابراين استفاده از نخ دندان ضروري است و حتي مي تواند به رفع بوي بد دهان كمك كند.
نخ كشيدن صحيح: حدود 45 سانتي متر نخ دندان را دور انگشتان وسط خود بپيچيد و يك قسمت 5/2 سانتي متري آن را محكم نگه داريد. نخ دندان را ما بين دندان هاي خود برانيد و با چند حركت بالا و پايين، آن قسمت را تميز كنيد. هميشه پشت دندان آخر را نخ بكشيد براي هر دندان از قسمت هاي تميز نخ استفاده كنيد.
توصيه ها:
1 - بعد از استفاده از خمير دندان حتما در آن را ببنديد تا جلوي خشك شدن مواد درون گرفته شود.
2 - حداقل 2 بار در روز و به مدت 2 دقيقه با خمير دندان حاوي فلورايد مسواك بزنيد. استفاده از خمير دندان حاوي فلورايد در كودكان و بزرگسالان توصيه مي شود.
3 - ميزان استفاده از خمير دندان در بچه ها نبايد زياد باشد. كودكان زير 6 سال به اندازه يك نخود خمير دندان حاوي فلورايد بر روي مسواك خود قرار بدهند.
4 - به كودكان خود بياموزيد بعد از استفاده از خمير دندان، آن را از دهان خود بيرون بريزند و آن را نخورند؛ چرا كه باعث تغيير رنگ دندان ها مي شود.
5 - در كودكان زير 3 سال، تميز كردن و ماساژ لثه ها قبل از رويش دندان به تميز كردن و رويش دندان ها كمك مي كند. استفاده از مسواك به كودك، زماني توصيه مي شود كه والدين بتوانند به راحتي از آن استفاده كنند. در اين گروه سني استفاده از خمير دندان توصيه نمي شود.
6 - بهتر است مسواك خود را هر 3 ماه يك بار عوض كنيد.
7 - حداقل سالي 2 بار به دندانپزشك مراجعه كنيد تا دندان هاي شما را معاينه كنند. دندانپزشك مي تواند بهترين نوع مراقبت دهان و دندان را به شما ارائه دهد.
مسواك برقي يا معمولي:
ورود مسواك هاي برقي به بازار در كنار مسواك هاي معمولي، موجب شده سوال هاي مختلفي در ذهن افراد مبني بر اين كه كدام يك بهترند پيش آيد كه ديدگاه هاي مختلفي در اين زمينه وجود دارد. واقعيت اين است كه هر كدام از اين مسواك ها، در صورت كاربرد ناقص ممكن است وظيفه خود را به خوبي انجام ندهد. به هر حال كاربرد مناسب مسواك مهم تر از نوع آن است.
مزايا و معايب:
بعضي افراد از مسواک زدن با مسواک هاي برقي لذت مي برند و همين امر باعث مي شود زمان بيشتري را به مسواک زدن اختصاص دهند و دفعات آن را بيشتر کنند. در نتيجه بهداشت دهان اين افراد بهبود مي يابد. براي افرادي که توانايي بدني کمي دارند (مثلا مبتلا به آرتريت هستند) نيز استفاده از اين مسواک ها، بسيار راحت تر و قابل قبول تر است. يکي ديگر از مزيت هاي مسواک هاي برقي اين است که بعضي انواع آنها مجهز به زمان سنج هستند و زمان مسواك زدن فرد را مشخص مي كند. اما در کنار اين مزيت ها، بايد به قيمت بالاي اين نوع مسواک ها اشاره کرد که باعث مي شود عده زيادي نتوانند از آنها استفاده کنند و اما مسواک هاي دستي ... هم ارزان هستند و هم به راحتي قابل تحمل اند. در ضمن، بعضي از آنها در قسمت انتهايي، داراي زبان پاک کن هستند. همچنين نيازي به باتري و يا شارژ کردن هم ندارند.
